Welkom bij de Odd Fellows Heerenveen vriendschap liefde waarheid

odd fellows schakel mensen header

Gebruikerswaardering: 4 / 5

Ster actiefSter actiefSter actiefSter actiefSter inactief
 

Af en toe overvalt mij een gevoel van onbehagen, van vervreemding, als ik hoor hoe de ontwikkeling van onze bevolkingssamenstelling als probleem worden gedefinieerd, en de bijbehorende oplossing simpel wordt neergezet.  Ik proef dat al een hele poos in het publieke debat, maar deze kentering heeft ook de straat en de gesprekken in de winkel en misschien zelfs wel bij de kapper bereikt.

 

Vanavond wil ik dit verschijnsel, dat verband houdt met het begrip ressentiment,  eens tegen het licht houden.

 

Het begrip ressentiment wordt door Van Dale in zijn online woordenboek omschreven als wrok.

In mijn boekenkast staat nog een exemplaar van Van Dale’s Groot Woordenboek der Nederlandse Taal (11e druk 1984), en dat geeft wat meer informatie: “Wrok, gevoel van vijandschap wegens aangedaan of vermeend onrecht, meest gepaard met verlangen om zich te wreken of die vijandigheid te doen blijken”.

 

Voor een verkenning van het filosofische fundament van dit begrip wil ik u meenemen naar de Duitse filosoof  Friedrich Nietzsche (1844-1900), die in zijn boek “Zur Genealogie der Moral” zijn visie geeft op het begrip ressentiment.

Met dat begrip doelde hij op het complexe sociale proces waarmee de ‘slaven’  (lees: het gewone volk) zich uit wrok tegen hun ‘meesters’ (lees: de bestuurlijke elite) keren, in een poging de macht over te nemen – door Nietzsche ook wel ‘de wraak der machtelozen of imaginaire wraak’ genoemd.

Dat ressentiment uit zich kort samengevat op twee manieren.


Ten eerste, zegt Nietzsche, creëren de slaven, de machtelozen een ‘denkbeeldige vijand’ die als zondebok kan fungeren.

Op dit vijandbeeld projecteren zij hun eigen ondergeschikte positie: niet zij zelf, maar de vijand is debet aan hun falen. Zij nemen niet zelf het initiatief om tot verbetering van hun situatie te komen, ze hebben prikkels van buiten nodig om tegen te ageren – hun actie is per definitie reactie.

 

Ten tweede, stelt Nietzsche, keren de machtelozen de waarden van hun onderdrukkers om: alles wat ‘zwak’ is wordt tot ‘deugd’ verheven en alles wat door de machthebbers als ‘deugd’  is bestempeld, wordt gedegradeerd tot ‘zwakte’. Hiermee wordt als het ware de overheveling van macht in gang gezet: door enerzijds de verantwoordelijkheid voor de eigen machteloosheid af te schuiven en anderzijds de waarden van de macht te ontmantelen.

 

Als je gewapend met deze kennis vandaag om je heen kijkt dan herken je het patroon: je ziet angst voor mensen die zich niet altijd volgens onze normen gedragen, en die angst ontwikkelt zich tot een wrok die zich uit in structurele verontwaardiging. Dat alleen al is een reden om deze emotie serieus te nemen. Want, zoals de Duits-Amerikaanse psycholoog Erich Fromm eens constateerde: ‘Er is geen fenomeen dat zo destructief kan zijn als morele verontwaardiging: ze maakt wraak acceptabel door het voor te doen als deugd.’ Daarmee bedoelt Fromm dat verontwaardiging het onmiddellijke gevoel geeft aan de ‘juiste’ kant van de moraal te staan (ook wel de ‘onderbuik’ genoemd) en zo de indruk wekt dat wraak nemen op zijn plaats is.

De herkenning van dit patroon in onze maatschappij van vandaag was voor de filosoof Sybe Schaaf aanleiding een boek te schrijven onder de titel “Het rancuneuze gif, de opmars van het onbehagen”.

Schaaf noemt een actuele analyse van het hedendaagse ressentiment urgent, omdat verbaal geweld kan leiden tot fysiek geweld.

De aanslag van Anders  Breivik tegen linkse politici in  Noorwegen, waarbij hij 78 meest jonge mensen ombracht, kan volgens Schaaf niet worden afgedaan als een waanzinnige uitspatting van een psychopaat.  Schaaf trekt de lijn van Nietzsche door naar de belevingswereld van de moderne mens, die beheerst wordt door rancune. Het zit kennelijk in de mens om rekeningen te willen vereffenen. Dat is een zorgelijke ziekelijkheid die verwoestend uit kan pakken, aldus Schaaf.

Hij ziet op dit moment politici aan het werk die teren op slachtoffergevoelens, dit gevoel verbreiden en intensiveren. Het genoegen van de uitvergrote beschuldiging staat daarbij centraal. Er wordt niet in oplossingen gedacht, integendeel: men wil problemen, men wil beschuldigen. Men wil geen evenwichtige oordelen, men wil vooroordelen.

Schaaf vindt het zorgelijk dat deze rancuneuze boosheid de publieke ruimte meer en meer verovert. Immers, wrok wil geen oplossing, wrok teert op boosheid, bijt zich daarin vast.

Oplossingen zoeken zouden de rechtvaardiging van boosheid en verontwaardiging wegnemen. Tot zover Sybe Schaaf.

 

Deze ondertoon in het publieke debat – het consequent denken in en spreken over godsdiensten en de vermeende overtuigingen binnen die godsdiensten, en in het verlengde daarvan het denken en spreken over bevolkingsgroepen – wordt meer en meer geaccepteerd en wordt meer en meer gemeengoed.  Die houding, die benadering ontneemt naar mijn mening het zicht op hoe mensen individueel functioneren.

De kern voor ons Odd Fellows zit voor mij in het openstaan voor de ontmoeting van mens tot mens. Het is onze taak om op een positieve wijze die andere benadering voor te leven. Om in vriendschap en liefde de ontmoeting met moslims niet uit de weg te gaan en oog te hebben voor hun individuele strijd in het leven van alledag om vanuit hun waarden deel te hebben aan onze maatschappij. In een bijdrage werd dat vorig jaar nog eens met een knipoog  naar de Bijbel samengevat met de oproep: Gaat heen en vermeng u.

Dat kan natuurlijk ook wel een tandje minder. Odd Fellows staan voor het in onze eigen omgeving de ontmoeting aangaan vanuit het respect voor de ander en in de ander de persoon zien die hij of zij is. Het is zo mooi verwoord in de kernwaarde die alle religies gemeen hebben: “Wat gij niet wilt dat u geschiedt doe dat ook een ander niet”.

 

Het is meer dan ooit noodzakelijk dat we in onze eigen omgeving uitdragen wat voor ons van waarde is. Want wij weten dat er maar één land is, en dat is onze aarde, dat er maar één volk is dat zijn alle mensen samen, en dat er maar één taal is, dat is de taal van de liefde.

icon

Odd Fellows Heerenveen |  Herenwal 10 | 8441 AZ HEERENVEEN | Friesland

(c) 2019 Odd Fellows Heerenveen, realisatie website: Noordoost.nl